Του Αρχιμανδρίτου Διονυσίου Γκόλια
Δεν είναι τίτλος μυθιστορήματος, ούτε ταινίας. Αφορμή για το παρόν κείμενο μας δίνει η φετινή σύμπτωση δυο γεγονότων την ίδια ημέρα.
Το Ψυχοσάββατο της Απόκρεως, που φέτος είναι στις 14 Φεβρουαρίου, η Ορθόδοξη Εκκλησία μας θυμάται όλους τους κεκοιμημένους αδελφούς μας. Ταυτόχρονα, την ίδια ημέρα εορτάζουν οι ερωτευμένοι, κατά τα δυτικά πρότυπα. Αυτή η σύμπτωση των δυο γεγονότων μας δίνει αφορμή για μερικές σκέψεις που θα εκθέσουμε παρακάτω.
Αφ’ ενός η αγάπη και ο έρωτας είναι βιώματα κάθε ανθρώπου και μάλιστα ξεφεύγοντας από τα γήινα, στόχος κάθε χριστιανού είναι φθάσει στο Θείο έρωτα, τον οποίο βιώνοντας ο Θεοφόρος Αγ. Ιγνάτιος αναφωνούσε «Ὁ ἐμὸς ἔρως ἐσταύρωται» (Επιστ. προς Ρωμαίους PG 5, 693A). Από την άλλη, ο θάνατος, αν και δεν ήταν στο αρχικό σχέδιο της δημιουργίας του Θεού, αλλά αποτέλεσμα της πτώσεως του ανθρώπου (Γεν. 3,17-19), είναι η πύλη που οδηγεί στην αιώνια ζωή, στην ατελεύτητη βασιλεία του Θεού, για όποιον αγωνίσθηκε πνευματικά.
Δυο εικόνες λοιπόν πραγματικές βάλτε στο νου σας, οι οποίες θα εκτυλίσσονται αυτή την ημέρα στους δρόμους μας. Από τη μια, νέοι κατά κύριο λόγο, χωρίς ασφαλώς να απουσιάζουν οι μεγαλύτερης ηλικίας, θα κρατούν στα χέρια διάφορα δώρα έχοντας ως κύριο χρώμα το κόκκινο (σύμβολο του έρωτα). Από την άλλη μεγαλύτερης ηλικίας άνθρωποι, χωρίς κι από εδώ να λείπουν οι νέοι, θα κρατούν στα χέρια τους στολισμένους μικρούς δίσκους με κόλλυβα. Οι πρώτοι θα εναποθέσουν τα δώρα τους στα χέρια των αγαπημένων συντρόφων τους, μαζί με μια αγκαλιά και ευχές αιώνιας αγάπης. Οι δεύτεροι θα εναποθέσουν τα κόλλυβα κάτω από το τέμπλο του Ιερού Ναού, ανάβοντας ένα κερί και δίδοντας τα ονόματα των προσφιλών τους προσώπων προς μνημόνευση για το Τρισάγιο που θα τελεστεί, μαζί με μια καρδιακή προσευχή για αιώνια ανάπαυση των ψυχών τους. Ασφαλώς, δεν θα λείψουν και ίσως είναι πάρα πολλοί, εκείνοι που θα βρεθούν και στα δυο κάδρα που μόλις παρουσιάσαμε.
Έρωτας και θάνατος. Ζώντες και κεκοιμημένοι. Εκκλησία στρατευομένη και θριαμβεύουσα. Αλήθεια, μπορούν αυτά να συνυπάρξουν; Ασφαλώς! Μέσα σε ένα υγιές όμως κλίμα.
Η αληθινή αγάπη που οδηγεί στον έρωτα, το σκίρτημα στην καρδιά που ενώνει δυο ανθρώπους, είναι πραγματικά μια ευλογία του Θεού. Ο ίδιος ο Θεός εξ’ άλλου δημιούργησε μετά τον Αδάμ την Εύα για να μην είναι μόνος του (Γέν. 2,18-24). Πότε όμως είναι ευλογία ο έρωτας;
Όταν είναι αυθεντικός, γνήσιος, πηγαίος, έχει βάθος και υπομονή, όχι συμφέροντα και άλλα κρυφά σημεία, ούτε όταν γίνεται για επίδειξη ή για απόδειξη ότι κάποιος τελικά μπορεί να τα καταφέρει να αποκτήσει ένα… «λάφυρο».
Όταν η ένωση του ανδρογύνου καταντάει μια ξερή απόλαυση και στυγνή ηδονή τότε κρύβει υπέρμετρο εγωισμό αφού κανείς δεν βλέπει τον άλλον ως εικόνα του Θεού, κι ως ένα δώρο Εκείνου, που έρχεται να συμπληρώσει και στηρίξει τη ζωή του. Κάθε σχετική ενέργεια και κίνηση του ανθρώπου χωρίς μάλιστα την ευλογία του Θεού, είναι ρηχή, ανεδαφική και επικίνδυνη.
Όταν το ζευγάρι βιώνει την αληθινή αγάπη, έχει ταπείνωση και είναι έτοιμο το κάθε μέλος να θυσιαστεί για το άλλο, τότε πορεύεται καλά. Τότε έρχεται η Χάρη του Θεού, μέσω του ιερού Μυστηρίου του Γάμου και σφραγίζει αυτή τη σχέση.
Χωρίς τη σφραγίδα του Θεού όλα είναι ψεύτικα. Ένα σπίτι χτισμένο στην άμμο της θαλάσσης, ένα σπίτι χωρίς θεμέλια θα πέσει… (Ματθ. 7,25). Και η πατρίδα μας αρκετά υποφέρει τα τελευταία χρόνια από τα αποτελέσματα πληθώρας ανεδαφικών σχέσεων που οδηγούνται με μαθηματική ακρίβεια στην καταστροφή. Και τότε τα ευωδιαστά άνθη που με χαμόγελα τώρα προσφέρονται γίνονται αγκάθια και τριβόλια που πληγώνουν βαθιά…
Από την άλλη, όπως είπαμε έχουμε ταυτόχρονα τη μνήμη του θανάτου. Μεγάλος δάσκαλος ο θάνατος! Κάποια στιγμή όλοι θα διέλθουμε την πύλη αυτή.
Ουδείς θα εξαιρεθεί. Το Ψυχοσάββατο λοιπόν, η εκκλησία δίνει σε όλους μας την ευκαιρία, αφενός να προσευχηθούμε για όλα τα προσφιλή μας πρόσωπα που κοιμήθηκαν, αλλά και για όλους τους κεκοιμημένους όλων των εποχών και όλων των κοινωνικών τάξεων, οι οποίοι πλέον δεν έχουν κανέναν σε τούτο τον κόσμο να προσευχηθεί γι’ αυτούς.
Αφετέρου, αυτή η ενθύμηση και η προσευχή, που συνοδεύεται μάλιστα με την παρασκευή των κολλύβων, είναι διδακτικότατη και ψυχωφελής καθώς μας αρπάζει από την καθημερινότητα του βίου και τις ποικίλες μέριμνες, τα πάθη και τις μικρότητες και μας υπενθυμίζει τη δική μας έξοδο από τον μάταιο αυτό κόσμο. Μια ευκαιρία να θυμηθούμε τα αιώνια.
Μια ευκαιρία να μετανοήσουμε για λάθη του παρελθόντος. Μνήμη θανάτου, που τη βιώνουν εντονότερα οι ασκητές, στα συναξάρια των οποίων βλέπουμε άλλους να κοιμούνται σε παλαιούς τάφους και άλλους να ψάλλουν κάθε βράδυ τα τροπάρια της κηδείας, ώστε να κόβουν κάθε εγωιστικό φρόνημα.
Έρωτας και θάνατος. Η σύμπτωση των δυο γεγονότων φέτος μας δίνει την ευκαιρία να μελετήσουμε την πορεία μας σε τούτο τον κόσμο και να φιλοσοφήσουμε τη ζωή μας.
Μακάρι να το πετύχουμε!