Scroll to top

Αρχιμηνιά και αρχιχρονιά! Τα Κάλαντα της Πρωτοχρονιάς και η ιστορία τους


odelalis - 31 Δεκεμβρίου 2020

  •  

     

    Κάλαντα Πρωτοχρονιάς, ένα έθιμο που λατρεύουν οι μικροί, και σίγουρα θυμούνται οι μεγάλοι. Τα κάλαντα είναι ελληνικό έθιμο που διατηρείται αμείωτο ακόμα και σήμερα με τα παιδιά να γυρνούν από σπίτι σε σπίτι ένα ή και περισσότερα μαζί, και να τραγουδούν τα κάλαντα συνοδεύοντας το τραγούδι τους με το τρίγωνο. Τα παιδιά γυρνούν από σπίτι σε σπίτι, χτυπούν την πόρτα και ρωτούν: «Να τα πούμε;». Αν η απάντηση από τον νοικοκύρη ή την νοικοκυρά είναι θετική, τότε τραγουδούν τα κάλαντα για μερικά λεπτά τελειώνοντας με την ευχή «Και του Χρόνου. Χρόνια Πολλά». Ο νοικοκύρης τα ανταμείβει με κάποιο χρηματικό ποσό, ενώ παλιότερα τους πρόσφερε μελομακάρονα ή κουραμπιέδες.

    Η λέξη κάλαντα προέρχεται από τη λατινική «calenda», που σημαίνει αρχή του μήνα και διαμορφώθηκε από το ελληνικό ρήμα καλώ.

    Πιστεύεται ότι η ιστορία τους προχωρεί πολύ βαθιά στο παρελθόν και συνδέεται με την Αρχαία Ελλάδα. Βρήκαν, μάλιστα, αρχαία γραπτά κομμάτια παρόμοια με τα σημερινά κάλαντα (Ειρεσιώνη στην αρχαιότητα).

    Σήμερα ακούμε κάλαντα πολλά και ποικίλα, με πολλές παραλλαγές και αποχρώσεις, στα διάφορα διαμερίσματα της χώρας μας. Ομάδες παιδιών ή και ώριμων ανδρών περιφέρονται στα σπίτια, στους δρόμους, στα καταστήματα και τραγουδούν με ειδικό όργανο τραγούδια, που αφορούν τα Χριστούγεννα, τη γιορτή της Πρωτοχρονιάς, τη γιορτή του Μ. Βασιλείου και είναι διαφορετικά για κάθε γιορτή. Η ανταμοιβή για τους ύμνους και τις ευχές είναι κυρίως χρηματική και διάφορα κεράσματα.

     

     

    Οι στίχοι

    Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά, ψηλή μου δεντρολιβανιά

    κι αρχή, κι αρχή καλός μας χρόνος,

    εκκλησιά, εκκλησιά με τ΄ άγιο θρόνος.

    Αρχή που βγήκε ο Χριστός, Άγιος και πνευματικός,

    στη γη, στη γη να περπατήσει

    και να μας, και να μας καλοκαρδίσει.

    Άγιος Βασίλης έρχεται, και δεν μας καταδέχεται

    από, από την Καισαρεία, ζησ΄ αρχό, ζήσ’ αρχόντισσα κυρία.

    Βαστάει εικόνα και χαρτί,

    χαρτί, χαρτί και καλαμάρι, δες και με, δες κι εμέ το παλικάρι.

    Σ΄ αυτό το σπίτι που ‘ρθαμε, πέτρα, πέτρα να μη ραγίσει

    κι ο νοικοκύρης του σπιτιού, χίλια, χίλια χρόνια να ζήσει.

    Και του χρόνου!

     

    Η ιστορία πίσω από τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς

    Του Αιμίλιου Δασύρα | Έχετε προσέξει ότι τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς είναι λίγο … ασυνάρτητα; Όσο και αν προσπαθήσετε δεν βγαίνει νόημα μεταξύ των στίχων. Για να θυμηθούμε τα Κάλαντα:

    Αρχιμηνιά κι Αρχιχρονιά

    Ψηλή μου δεντρολιβανιά (*)

    Κι αρχή καλός μας χρόνος

    Εκκλησιά με τα’ άγιο θόλος (*)

    Άγιος Βασίλης έρχεται

    Και δε μας καταδέχεται (*)

    Από την Καισαρεία

    Συ είσ’ αρχόντισσα κυρία (*)

    Βαστάει εικόνα και χαρτί

    Ζαχαροκάντυο ζυμωτή (*)

    Χαρτί-χαρτί και καλαμάρι

    Δες και με το παλικάρι (*)

    Ας δούμε λοιπόν πώς εξηγείται η ασυναρτησία… Η ιστορία μας διαδραματίζεται στο Βυζάντιο. Σε εκείνα τα χρόνια οι φτωχοί και χαμηλών στρωμάτων άνθρωποι δεν είχαν το δικαίωμα να μιλούν στους αριστοκράτες παρά μόνο σε γιορτές όπου μπορούσαν να τους απευθύνουν ευχές.

    Κάποιος νεαρός λοιπόν, ταπεινής καταγωγής, ήταν ερωτευμένος με μια αρχοντοπούλα. Επειδή δεν ήταν κοινωνικά αποδεκτό να την πλησιάσει παρά μόνο σε περίοδο εορτών για να της απευθύνει ευχές, αποφάσισε ανάμεσα στα κάλαντα του Μεγάλου Βασιλείου να εντάξει και ένα ερωτικό ποίημα που είχε συνθέσει!

    Αρχίζει λοιπόν και βάζει ενδιάμεσους στίχους (αυτούς με τα αστεράκια). Με αυτόν τον τρόπο και τα κάλαντα θα έλεγε ακολουθώντας τους κοινωνικούς κανόνες αλλά ταυτόχρονα θα παίνευε την καλή του…!

    Την αποκαλεί ψηλή, σαν δεντρολιβανιά.

    Επειδή φορούσε ένα από τα ψηλά τα κωνικά καπέλα με το τούλι στην κορυφή, την παρομοιάζει με Εκκλησιά με το Άγιο θόλος (θόλος εκκλησίας).

    Της λέει ότι δεν τον καταδέχεται (ο Άη Βασίλης δεν έχει να κάνει!) γιατί είναι αρχόντισσα κυρία.

    Τέλος κλείνει με τις γαλιφιές! Την λέει ζαχαροκάντυο ζυμωτή, δηλαδή φτιαγμένη από ζάχαρη (γλυκιά μου) και την παρακαλεί να του ρίξει μια ματιά.

    Έτσι λοιπόν αυτά τα παράδοξα Κάλαντα πέρασαν από γενιά σε γενιά και έγιναν τα πιο διαδεδομένα σε όλο τον ελληνικό χώρο…!

     

     

     

     

    Πηγή: agonaskritis.gr, newsit.gr

     

  • Δείτε επίσης...