Η Κατερίνη της δεκαετίας του ’50 δεν θύμιζε σε τίποτα τη σημερινή αστική εικόνα. Ήταν ένας τόπος βουτηγμένος στη λάσπη, όπου η επιβίωση κρινόταν από τη σκληρή καλλιέργεια του καπνού και η μετανάστευση φάνταζε ως η μόνη διέξοδος.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Γιώργος Τσακμαλής, -έχοντας μνήμες από τα λασποχώραφα- παιδί πολύτεκνης προσφυγικής οικογένειας, πήρε μια απόφαση που θα άλλαζε τη ζωή του και, μαζί, τη μοίρα της πόλης του: να νικήσει τη μοίρα του αγρότη μέσα από την επιστήμη.
Από το Βερολίνο στην προσφορά για τον τόπο
Από την Κατερίνη βρέθηκε στη Γερμανία. Η πορεία του ξεκίνησε από το (τότε) Δυτικό Βερολίνο. Χωρίς εφόδια, αλλά με ατσάλινη θέληση, σπούδασε Πολιτικός Μηχανικός στο περίφημο Πολυτεχνείο της γερμανικής μητρόπολης. Όταν ήρθε η ώρα της κρίσης, η αγάπη για την οικογένεια αποδείχθηκε ισχυρότερη από μια καριέρα στη Γερμανία. Επέστρεψε στην Κατερίνη και έθεσε τις γνώσεις του στην υπηρεσία του δημοσίου συμφέροντος ως διευθυντής τεχνικών έργων. Στην πορεία του, λειτούργησε με αμιγώς επιστημονικά κριτήρια και μακριά από κομματικές αγκυλώσεις.
Η Περιφερειακή Τάφρος Κατερίνης: Ένα έργο ζωής
Στα μέσα της δεκαετίας του ’80, η Κατερίνη παρέμενε ανοχύρωτη απέναντι στα στοιχεία της φύσης. Ο Γιώργος Τσακμαλής, «κεντροδεξιών δημοκρατικών απόψεων», παραμέρισε κάθε πολιτική διαφορά για το καλό του τόπου. Συνεργάστηκε άψογα με την τότε νομάρχη, Μαρία Αρσένη, η οποία προς τιμήν της, αναγνώρισε την αξία του. Οι δυο τους, κάτω από καταρρακτώδεις βροχές, βρίσκονταν στα σημεία των καταστροφών για να κατανοήσουν το φαινόμενο.
Υπό αυτές τις συνθήκες γεννήθηκε η ιδέα της βόρειας περιφερειακής τάφρου Κατερίνης. Η Μαρία Αρσένη ανέλαβε την πολιτική πίεση στην Αθήνα. Κατάφερε να φέρει στην Κατερίνη, ακόμη και τον τότε αρμόδιο υπουργό Άκη Τσοχατζόπουλο. Η αυτοψία του υπουργού και η άμεση εκταμίευση των πόρων μετέτρεψαν το όραμα του Τσακμαλή σε έργο ζωής που προστατεύει μέχρι σήμερα την πόλη μας. Σήμερα, στα 90 του χρόνια, ο ίδιος κρούει τον κώδωνα του κινδύνου. Υπογραμμίζει την ανάγκη εκσυγχρονισμού της και ανησυχεί για τυχόν συνέπειες από ακραία καιρικά φαινόμενα.
Χιονοδρομικό Κέντρο Ελατοχωρίου: Από μια παρατήρηση στην πράξη
Η δημιουργία του χιονοδρομικού κέντρου ξεκίνησε από μια τυχαία αλλά ουσιαστική πληροφορία. Ένας Γάλλος σκιέρ, επισκεπτόμενος την περιοχή, είχε εκφράσει την απορία του για την απουσία υποδομών σε ένα βουνό με απαράμιλλη φυσική ομορφιά.
Ο Γιώργος Τσακμαλής δεν άφησε την παρατήρηση να πέσει στο κενό. Κινήθηκε αστραπιαία. Έπεισε τη Διεύθυνση Δασών και το Υπουργείο Γεωργίας, και παρά τις έντονες τοπικές αντιδράσεις της εποχής, κατάφερε να ξεκινήσει το έργο. Αν και ο ίδιος είχε προτείνει τρεις γραμμές τελεφερίκ, η υλοποίηση έμεινε στη μία. Ωστόσο, η χειμερινή τουριστική ταυτότητα της Πιερίας άλλαξε για πάντα χάρη σε εκείνη την αρχική του επιμονή.
Οι λησμονημένες ιδέες και η «κόλαφος» της λήθης…
Το όραμα του Τσακμαλή δεν σταμάτησε εκεί. Πριν από 25 χρόνια πρότεινε τη δημιουργία τριών φραγμάτων στα Πιέρια για την οριστική επίλυση της λειψυδρίας. Για να προχωρήσει την ιδέα του αυτή, έστειλε αίτημα στην Αθήνα. Από το Υπουργείο, έστειλαν μία νεαρή επιστήμονα η οποία και κατάρτισε προμελέτη. Το έργο, θα έλυνε μια για πάντα τυχόν πρόβλημα λειψυδρίας του νομού και της πόλης μας. Ο 90χρονος σήμερα Γιώργος Τσακμαλής, αναρωτιέται: Γιατί ακόμα το έργο αυτό δεν υλοποιείται…
Επίσης, ήταν ο πρώτος που εισηγήθηκε την κατασκευή περιφερειακής οδού στην Κατερίνη, ώστε να αποσυμφορηθεί η πόλη. Ένα έργο που τελικά ολοκληρώθηκε το… 2019!
Το κείμενο δεν αποτελεί «παράπονο» ή «γκρίνια». Είναι μια κραυγή αφύπνισης για την «πολιτισμική αμνησία» που χαρακτηρίζει την τοπική μας κοινωνία. Ο Γιώργος Τσακμαλής, όπως και άλλοι σπουδαίοι συνοδοιπόροι της προσφοράς, παραμένουν «άγνωστοι» στους πολλούς. Χαρακτηριστικό, το παράδειγμα του Νίκου Κανταρτζή. Διαπρεπούς αρχιτέκτονα τοπίου και μετέπειτα καθηγητή πανεπιστημίου, ο οποίος ως νεαρός τότε επιστήμονας είχε την ιδέα, εκπόνησε τα πρώτα σχέδια και ξεκίνησε την υλοποίηση του Δημοτικού Πάρκου. Σήμερα, όλο το πανελλήνιο γνωρίζει την Κατερίνη για αυτό το στολίδι, όμως μέσα στο Πάρκο δεν υπάρχει ούτε μια πλακέτα, ούτε ένα μνημείο που να αναφέρει το όνομά του.
Η ίδια σιωπή καλύπτει και το έργο του Γιάννη Αδαμίδη, που έθεσε τις βάσεις της μουσικής παιδείας στον τόπο μας. Η απουσία μιας ελάχιστης τιμητικής αναφοράς σε αυτούς τους ανθρώπους είναι πληγή και κακό παράδειγμα για τους νέους επιστήμονες. Μια κοινωνία που δεν τιμά τους «εργάτες προόδου» της, κινδυνεύει να μην έχει μέλλον. Ίσως είναι καιρός η Πιερία να αναγνωρίσει όλους εκείνους που με την ευφυΐα τους, την εργατικότητά του και την επιμονή τους, την έκαναν πραγματικά αξιοβίωτη.
*Να ευχαριστήσουμε για τα στοιχεία και τις πληροφορίες τον δάσκαλο, συγγραφέα δύο μυθιστορημάτων και εισηγητή της Λουθηρανικής θεολογίας στην Ελλάδα, κ. Ιορδάνη Τσακμαλή για τις πληροφορίες και το πολύτιμο φωτογραφικό υλικό που παραχώρησε από το αρχείο του πατρός του Γεωργίου Τσακμαλή.