Με τον χαρακτηριστικό της τρόπο, η πρώην Γερμανίδα Καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ βρέθηκε στην Αθήνα, στη συζήτηση που διοργάνωσε η εφημερίδα «Καθημερινή» στην αίθουσα της Λυρικής Σκηνής, στο Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Απαντώντας στις ερωτήσεις του δημοσιογράφου Αλέξη Παπαχελά, η κ. Μέρκελ αναφέρθηκε σε κρίσιμες στιγμές της θητείας της, οι οποίες σημάδεψαν την πρόσφατη ελληνική ιστορία, αλλά και σε κομβικά πρόσωπα και συμβάντα της παγκόσμιας σκηνής.
Με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου με τα απομνημονεύματά της, η κ. Μέρκελ, με την ψυχραιμία που προσφέρει η απόσταση από τα γεγονότα, εξήγησε το παρασκήνιο και τους λόγους πίσω από τις σημαντικές αποφάσεις που έλαβε, ως κυρίαρχη μορφή στην πολιτική σκηνή της ΕΕ, για τη διαχείριση της ελληνικής χρηματοοικονομικής κρίσης και των μνημονίων.
Όπως επανέλαβε αρκετές φορές στη συζήτηση, ο βασικός άξονας της λογικής της ήταν ότι μόνο μέσα από τη συνεργασία και τη συνυπευθυνότητα των ευρωπαϊκών κρατών θα μπορούσαν να επιλυθούν προβλήματα και να διατηρηθεί η συνοχή της Ένωσης, ακόμα και μετά από κλυδωνισμούς όπως η κρίση στην Ελλάδα και το μεταναστευτικό.
Η πρώην Καγκελάριος περιέγραψε γλαφυρά την έκπληξή της από την επισήμανση της επικείμενης ελληνικής οικονομικής κρίσης από τον τότε πρωθυπουργό, Γιώργο Παπανδρέου. Υπογράμμισε τη δυσχερή συγκυρία που συνέπεσε η αρχή της ελληνικής κρίσης με τις πολιτικές συνθήκες στη Γερμανία και τις νομικές και συνταγματικές δεσμεύσεις που έπρεπε να ξεπεράσει η κυβέρνησή της για να συνδράμει την Ελλάδα.
Η Άνγκελα Μέρκελ μίλησε για τις εξαντλητικές συνομιλίες που είχε με τον Έλληνα πρωθυπουργό, αλλά και με άλλες ευρωπαϊκές ηγεσίες, όπως τον Γάλλο πρόεδρο Νικολά Σαρκοζί και τον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μπαρόζο. Στόχος ήταν να βρεθούν τρόποι και κονδύλια για τη βοήθεια της Ελλάδας, παρακάμπτοντας κυρίως τις δεσμεύσεις του γερμανικού Συντάγματος. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην καθοριστική συμβολή του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Χέρμαν φαν Ρομπέι, και του σχεδίου των τεσσάρων σημείων του (αποδοχή ελληνικών ευθυνών, συνδρομή ΔΝΤ, βοήθεια από μέλη ΕΕ, και κοινή ευθύνη), το οποίο αποτέλεσε κλειδί για το συνταγματικό αδιέξοδο.
Grexit, Ομπάμα, Ντράγκι και το «δύσκολο» καθήκον
Η κ. Μέρκελ δήλωσε πως παρέμεινε σταθερά αντίθετη στο ενδεχόμενο ενός Grexit, το οποίο υποστήριζαν έντονα εκείνη την εποχή ο Γερμανός Υπουργός Οικονομικών, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, και ο κυβερνητικός της εταίρος, Ζίγκμαρ Γκάμπριελ. Επέμεινε ότι κάτι τέτοιο θα αποτελούσε οπισθοδρόμηση για την ΕΕ. Θυμήθηκε πώς ενημέρωνε διαρκώς τον Σόιμπλε για τις διαπραγματεύσεις στις Βρυξέλλες, καθώς η υψηλή δημοτικότητά του ήταν απαραίτητη για την προώθηση λύσεων στην ελληνική κρίση.
Αναφέρθηκε στην έντονη ανησυχία της, μαζί με τον Σαρκοζί, για το ενδεχόμενο δημοψηφίσματος που είχε θίξει ο Γ. Παπανδρέου στις Κάνες. Εξέφρασε επίσης την απογοήτευσή της για τις κριτικές του Αντώνη Σαμαρά, παρόλο που είχαν συμφωνήσει στα βήματα για την έξοδο της Ελλάδας από την κρίση. «Εγώ τότε ήμουν ο κακός μπάτσος», τόνισε εμφατικά, «αλλά δεν μπορούσα να κάνω διαφορετικά, κάποιος έπρεπε να πει πως πρέπει η Ελλάδα να μπει στη σωστή τροχιά». Αναγνώρισε πόσο τα μέτρα επηρέασαν αρνητικά τη ζωή των Ελλήνων, αλλά υπεραμύνθηκε της επιμονής της, πιστεύοντας ότι «έγιναν πολλά καλά».
Η κ. Μέρκελ επισήμανε τις διαφορές στην πολιτική της με τον πρώην πρόεδρο των ΗΠΑ, Μπαράκ Ομπάμα, κυρίως λόγω της διαφορετικής αντίληψης περί οικονομικής πολιτικής και του ρόλου των Κεντρικών Τραπεζών (Fed έναντι ΕΚΤ).
Με γλαφυρό τρόπο περιέγραψε τις πιέσεις, σχεδόν επιθέσεις, που δεχόταν ως εκπρόσωπος της ενιαίας ευρωπαϊκής πολιτικής από άλλες δυτικές χώρες, φτάνοντας στο σημείο να κλάψει σε μια σύνοδο της G20. «Άσχημα, γυναίκα να κλαίει σε σύνοδο κορυφής, εντάξει. Επέζησα», τόνισε. Στο τέλος, υπογράμμισε ότι ο Μάριο Ντράγκι έκανε το σωστό, εφευρίσκοντας την πολιτική «μπαζούκα» του “whatever it takes” που έσωσε την κατάσταση, χωρίς να τη συμβουλευτεί, αφού είχαν ήδη υλοποιηθεί τα μνημόνια.
Η σχέση με τον Αλέξη Τσίπρα, το προσφυγικό και ο Ερντογάν
Η πρώην Καγκελάριος αναφέρθηκε εκτενώς στην πολυκύμαντη σχέση της με τον πρώην πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα, από το ναδίρ μέχρι την αμοιβαία συνεννόηση. Θυμήθηκε την πρώτη τους συνάντηση στο Βερολίνο, όπου ο Α. Τσίπρας συναντήθηκε πρώτα με διαδηλωτές έξω από την καγκελαρία, με την ίδια να σκέφτεται ότι «κάποιος θα πρέπει να ασχολείται με τους οπαδούς του». Τόνισε ότι συζήτησαν «ψηλαφώντας ο ένας τις διαθέσεις του άλλου», αναγνωρίζοντας τη βαθιά διαφορά των κομμάτων τους ως προς τις ιδιωτικοποιήσεις.
«Η τέχνη στην πολιτική συνίσταται στο ότι όταν έχεις δύο αντίθετες θέσεις πρέπει να αναπτύξεις μία κοινή θέση», πρόσθεσε η κ. Μέρκελ, τονίζοντας ότι και οι δύο πλευρές είχαν τη βούληση να συνεργαστούν: η Γερμανία για να μη βγει η Ελλάδα από το ευρώ, και η Ελλάδα χωρίς μνημόνια. «Κανείς δεν περίμενε να εξελιχθεί έτσι αυτή η σχέση, όμως είναι υπόθεση σεβασμού να ακούσει κανείς τον άλλον και να συνεργασθεί κι είναι γεγονός ότι δεν παίξαμε παιχνίδια, κατονομάσαμε τα προβλήματα και δεν τα κρύψαμε», επεσήμανε.
Ειδική αναφορά έγινε στο «πιο σιωπηλό στην καριέρα μου» τηλεφώνημα από τον κ. Τσίπρα για το δημοψήφισμα. «Έχασα τη φωνή μου», τόνισε η κ. Μέρκελ, όταν πληροφορήθηκε πως η σύσταση του κόμματος του κ. Τσίπρα ήταν υπέρ του «όχι». Αναφέρθηκε στις δύσκολες εποχές των Capital Controls και τις εκλογές που ακολούθησαν, οι οποίες απέδειξαν ότι ο ελληνικός λαός στήριξε τον κ. Τσίπρα στην υπέρβαση που έκανε, αποδεικνύοντας ότι στην Ένωση πρέπει να υπάρχει εμπιστοσύνη.
Η ίδια τόνισε ότι προσωπικά ποτέ δεν πίστεψε στο Grexit και δικαιώθηκε εκ των υστέρων. Υπογράμμισε τη σημασία της επίλυσης του ελληνικού ζητήματος πριν την προσφυγική κρίση, αναρωτώμενη τι θα είχε συμβεί αν προστίθετο και αυτό το πρόβλημα στην Ελλάδα.
Με αφορμή το προσφυγικό, η κ. Μέρκελ αναφέρθηκε στην τρικυμιώδη σχέση της με τον Τούρκο πρόεδρο Ρατζέπ Ταγίπ Ερντογάν και τις προσπάθειες προσέγγισης για τη διαφύλαξη των εξωτερικών συνόρων της Ευρώπης και την αναχαίτιση των διακινητών. Μίλησε για τα ανταλλάγματα που έλαβε η Τουρκία και την επίσκεψή της στα «ανάκτορα» του Ερντογάν, τονίζοντας πως «η πολιτική είναι η τέχνη της “ρεαλπολιτίκ”, του πραγματισμού. Μου έχει ασκηθεί κριτική, αλλά πιστεύω έχω κάνει το σωστό». Όσον αφορά την περιώνυμη selfie με τους πρόσφυγες, τόνισε πως της ζητήθηκε και μόνο αργότερα θεωρήθηκε πως παρακινεί ανθρώπους να έρθουν Γερμανία, κάτι που η ίδια βρίσκει «παράλογο». Αναφέρθηκε επίσης στις προσπάθειες παρέμβασης για την εξομάλυνση των ελληνοτουρκικών διαφορών.
Σχέσεις με ΗΠΑ και Ρωσία, και η μετάβαση στην «κανονική» ζωή
Η κ. Μέρκελ συμφώνησε με τη σημερινή γερμανική κυβέρνηση στην ανάκληση του ασύλου για όσους δεν έχουν δικαίωμα παραμονής, αλλά υπογράμμισε την ανάγκη για ευρωπαϊκή σκέψη, καθώς η ατομική εφαρμογή στα σύνορα θα έβλαπτε τη ζώνη Σένγκεν. Τόνισε την ανάγκη καταπολέμησης των διακινητών και τη διαχείριση του προσφυγικού με τη βοήθεια της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ, ενώ αναγνώρισε και την προσφορά των προσφύγων στην οικονομία της Γερμανίας.
Ενδιαφέρουσα ήταν η περιγραφή των σχέσεών της με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, το γνωστό επεισόδιο με τον σκύλο του, και τις διιστάμενες απόψεις τους για το χειρότερο γεγονός του 20ού αιώνα. Απέδωσε την κρίση στην Ουκρανία στην άποψη του Ρώσου προέδρου για τον έλεγχο γειτονικών κρατών και τις προθέσεις ένταξης Ουκρανίας-Γεωργίας στο ΝΑΤΟ. Παραδέχθηκε ωστόσο την επίδραση κρατών του πρώην Ανατολικού Μπλοκ στην προσέγγιση ΕΕ-Ρωσίας.
Τόνισε ότι η Ρωσία δεν μπορεί να διαγραφεί, αλλά η εισβολή στην Ουκρανία το 2022, τα ψέματα για την Κριμαία και η κρίση του κορωνοϊού διέκοψαν κάθε προσπάθεια προσέγγισης. Απέδωσε την ενεργειακή εξάρτηση της Γερμανίας από τη Ρωσία στην προσπάθεια συνεργασίας, η οποία διακόπηκε με τη σύρραξη και την κοινή απόφαση με τον Τζο Μπάιντεν να μην αποτελέσουν οι αγωγοί Nordstream μοχλό πίεσης.
Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες ήταν και οι αναμνήσεις της κ. Μέρκελ με τον Ντόναλντ Τραμπ κατά την πρώτη θητεία του και τα επεισόδια με τη χειραψία. Τα απέδωσε στην επιθυμία του Αμερικανού προέδρου να προκαλεί και να μονοπωλεί το ενδιαφέρον, συγκρίνοντας την πολιτική του προσέγγιση με την εμπειρία του στα ακίνητα, όπου επιδιώκει οπωσδήποτε την καλύτερη συμφωνία, αγνοώντας τον αμοιβαίο συμβιβασμό. Πιστεύει ότι από την πολιτική των δασμών κανείς δεν κερδίζει και ότι οι Ευρωπαίοι δεν πρέπει να τρομάξουν, αλλά να διεκδικήσουν τη θέση τους. Τόνισε την ανάγκη αύξησης των αμυντικών δαπανών, αλλά και προστασίας του κοινωνικού κράτους χωρίς νέα χρέη, μέσω ανάπτυξης και καινοτομίας.
Η κ. Μέρκελ δήλωσε ότι η μετάβαση στην κανονική ζωή ήταν «θαυμάσια», κυρίως επειδή δεν έχασε τις εκλογές. «Σήμερα που βλέπω κάποια σύνοδο κορυφής είμαι ευτυχής που δεν συμμετέχω», τόνισε, υπογραμμίζοντας ότι είχε ελεύθερο χρόνο για να γράψει το βιβλίο της, να αναρωτηθεί για την παλαιότερη ζωή της στην Ανατολική Γερμανία, τα λάθη και τις επιτυχίες της, και επιτέλους να πάει σινεμά και να δει φίλους. «Έχω ένα κτήμα βόρεια του Βερολίνου, ζω ήρεμα και δε μου λείπει κάτι», ανέφερε.
Τέλος, η ίδια εξέφρασε τη χαρά της που η σημερινή Ελλάδα έχει ξεπεράσει την περίοδο της κρίσης και που υπάρχει καλή συνεννόηση μεταξύ των δύο λαών. Δήλωσε ότι δεν αισθάνεται πως πρέπει να ζητήσει συγγνώμη από τον μέσο Έλληνα, εξηγώντας ότι τα κίνητρά της για τη συνοχή της ΕΕ ήταν σαφή και πως και άλλες χώρες αντιμετωπίζουν προβλήματα. Τόνισε πως οι Έλληνες πρέπει να είναι ευτυχείς που ξεπεράστηκε η κρίση και ζουν σε μια τόσο όμορφη χώρα, ενώ χαρακτήρισε συναρπαστική την αντοχή και τη συνοχή του ελληνικού λαού, από τον οποίο, όπως είπε, «έχουμε να μάθουμε πολλά».
Με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ