Ενώ το παραδοσιακό κάπνισμα παρουσιάζει μείωση σε πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, η ραγδαία εξάπλωση των νέων καπνικών και νικοτινούχων προϊόντων, όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και οι συσκευές θέρμανσης καπνού, δημιουργεί νέες και σοβαρές ανησυχίες, ιδιαίτερα για τους νέους.
Η πρόεδρος της Ένωσης Πνευμονολόγων Ελλάδας (ΕΝΠΕΛ), Δρ Σταματούλα Τσικρικά, επισημαίνει στο Πρακτορείο Fm και την εκπομπή «104,9 ΜΥΣΤΙΚΑ ΥΓΕΙΑΣ» ότι, παρά τις μειώσεις, περισσότεροι από 1,1 δισεκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να καπνίζουν παγκοσμίως, με περίπου 8 εκατομμύρια θανάτους ετησίως, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ).
Ανησυχητικά ποσοστά στους εφήβους και την ηλικία έναρξης
Το πρόβλημα παραμένει εντονότερο στους άνδρες, ωστόσο η Δρ Τσικρικά υπογραμμίζει την ιδιαίτερη ανησυχία που προκαλεί η αλλαγή της ηλικίας έναρξης του καπνίσματος, με παγκόσμια τάση στροφής προς τα νέα καπνικά προϊόντα, η οποία αγγίζει ακόμη και την ηλικία των 10 και 11 ετών. Ο ΠΟΥ εκτιμά ότι 37 εκατομμύρια παιδιά παγκοσμίως κάνουν καθημερινή χρήση καπνού, ενώ η χρήση του ηλεκτρονικού τσιγάρου σε νέους και εφήβους υπερβαίνει κατά 20% το ποσοστό των ενηλίκων.
Τα νέα αυτά προϊόντα, αν και συχνά προβάλλονται ως «λιγότερο επιβλαβή» ή ως υποκατάστατα, δεν είναι ακίνδυνα, καθώς δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα που να αποδεικνύουν τον ισχυρισμό αυτό. «Πολλά από αυτά, σε διάφορες μορφές και συγκεντρώσεις καπνού, περιέχουν υψηλά επίπεδα νικοτίνης, ενώ η ελκυστική τους σχεδίαση, το επιθετικό μάρκετινγκ και οι αρωματικές γεύσεις καθιστούν τη χρήση τους ιδιαίτερα δημοφιλή στους εφήβους και τους νέους ενήλικες», τονίζει η Δρ Τσικρικά. Επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι η χρήση τους μπορεί να αποτελέσει πύλη εισόδου στο παραδοσιακό κάπνισμα, ακόμα και για άτομα που δεν είχαν καπνίσει ποτέ, ή να οδηγήσει τους χρήστες σε χρόνια εξάρτηση από τη νικοτίνη.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη σύμμαχος στην απεξάρτηση
Στο πλαίσιο αυτής της νέας πρόκλησης, η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) έρχεται να προσφέρει καινοτόμες λύσεις για την ενίσχυση των προσπαθειών διακοπής του καπνίσματος και της απεξάρτησης από τη νικοτίνη. «Η Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελεί έναν ισχυρό σύμμαχο προς αυτή την κατεύθυνση», επισημαίνει η πρόεδρος της ΕΝΠΕΛ.
Στην υγειονομική περίθαλψη, τα εργαλεία AI έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί για τη διάγνωση νοσημάτων, την εξατομικευμένη θεραπεία και την πρόβλεψη επιδημιών. Όσον αφορά την καπνιστική έξη, πλατφόρμες όπως το TikTok, το Instagram και το YouTube είναι γεμάτες με έμμεση ή άμεση προώθηση νικοτινούχων προϊόντων. Η AI μπορεί να εντοπίζει τέτοιο περιεχόμενο και να απαντά με ενημερωτικά βίντεο ή να ειδοποιεί τις αρχές για παραβάσεις.
Ένα από τα πιο προσβάσιμα και πρακτικά μέσα υποστήριξης για τη διακοπή του καπνίσματος είναι οι AI-driven ψηφιακοί βοηθοί. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Florence από τον WHO, με την υποστήριξη της Amazon και του Google Cloud. Οι χρήστες μπορούν να αλληλοεπιδρούν μαζί της μέσω βίντεο ή κειμένου. Εικονικοί βοηθοί όπως η Florence, αλλά και πλατφόρμες που χρησιμοποιούν αλγόριθμους φυσικής γλώσσας, έχουν τη δυνατότητα να παρέχουν κίνητρα, συμβουλές, στρατηγικές αντιμετώπισης της επιθυμίας για νικοτίνη, καθώς και να παρακολουθούν την πρόοδο του χρήστη. Αυτοί οι βοηθοί είναι διαθέσιμοι 24/7, δεν ασκούν κριτική και μπορούν να προσφέρουν υποστήριξη σε πραγματικό χρόνο, κάτι ιδιαίτερα χρήσιμο για τους νέους που είναι εξοικειωμένοι με τα ψηφιακά μέσα αλλά ενδεχομένως διστάζουν να ζητήσουν βοήθεια από ειδικούς πρόσωπο με πρόσωπο.
Προκλήσεις και ο ρόλος της ανθρώπινης υποστήριξης
Η Δρ Τσικρικά τονίζει ότι, παρότι τα εργαλεία AI προσφέρουν σημαντικά οφέλη, ταυτόχρονα υπάρχουν σημαντικές προκλήσεις. Η διαχείριση των προσωπικών δεδομένων απαιτεί αυστηρές ρυθμίσεις για την προστασία της ιδιωτικότητας. Επίσης, η υπερβολική εξάρτηση από τεχνολογικές λύσεις δεν θα πρέπει να αντικαταστήσει την ανθρώπινη υποστήριξη, αλλά να τη συμπληρώνει. Ιδιαίτερα όταν απευθυνόμαστε σε εφήβους, είναι κρίσιμο η παρέμβαση να σχεδιάζεται από ειδικούς με σεβασμό στην ηλικία και το αναπτυξιακό τους στάδιο.
«Η μάχη κατά της νικοτίνης έχει αλλάξει μορφή», καταλήγει η Δρ Τσικρικά. «Στον αγώνα αυτό, η Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελεί ένα νέο, ισχυρό εργαλείο. Μέσα από ψηφιακές παρεμβάσεις, εξατομικευμένες εφαρμογές, έξυπνες καμπάνιες πρόληψης και ανάλυση δεδομένων, η AI μπορεί να υποστηρίξει ουσιαστικά τους νέους στον δρόμο προς την απεξάρτηση. Δεν αποτελεί πανάκεια, αλλά σε συνδυασμό με τις επιστημονικές γνώσεις, την εξατομικευμένη θεραπεία, τις παραδοσιακές μεθόδους και την ιατρική φροντίδα, μπορεί να μεταμορφώσει τον τρόπο που προσεγγίζουμε τη διακοπή καπνίσματος στον 21ο αιώνα».
Με πληροφορίες από Πρακτορείο FM