του Ιωάννη Ιντζέ *

Ο Ιωάννης Μεταξάς, είχε γράψει σχετικά με την απόφαση της Ελλάδος να πολεμήσει τους Ιταλούς: «Η Ελλάς δεν πολεμά για την νίκη. Πολεμά για τη δόξα και για την τιμήν της. Ένας λαός οφείλει, αν θέλει να μείνει μεγάλος, να είναι ικανός να πολεμήσει. Έστω και χωρίς καμίαν ελπίδα νίκης. Μόνον διότι πρέπει».

Αυτή η θεώρηση δεν αποτελεί μια φιλοπόλεμη ρητορική, αλλά μάλλον μια ρεαλιστική προσέγγιση, με βάση την ιστορική γνώση και εμπειρία και την κατανόηση των γεωπολιτικών εξελίξεων. Αποτελεί την πεμπτουσία της «αποτροπής» και μία κόκκινη γραμμή για την επιβίωση ενός Έθνους.

Από την εποχή των Ιμίων μέχρι και σήμερα ακούμε από διάφορους κύκλους το γνωστό «τι θέλετε, να κάνουμε πόλεμο;» Μια τελείως ανόητη ερώτηση που θεωρεί δεδομένο ότι κάποιοι θέλουν τον πόλεμο και όχι την ειρήνη. Άλλωστε πόλεμο προκαλεί ο επιτιθέμενος, όχι ο αμυνόμενος.

Η κρίση στα Ίμια το 1996 προκλήθηκε με ένα σχεδιασμένο επεισόδιο από την Τουρκία προκειμένου να θέσει θέμα αμφισβήτησης της ελληνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο. Μόλις την προηγούμενη χρονιά η Ελλάδα με τον Νόμο 2321/1995, είχε επικυρώσει τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) και ταυτόχρονα (8/6/1995) η τουρκική Εθνοσυνέλευση εξουσιοδότησε την Τουρκική Κυβέρνηση να κάνει χρήση στρατιωτικών μέσων κατά της Ελλάδος σε περίπτωση που επεκτείνει τα Χωρικά της Ύδατα πέραν των 6 ν.μ. Το γνωστό μας casus belli (απειλή πολέμου).

Τα γεγονότα στα Ίμια εξελίχθηκαν όπως τα γνωρίζουμε, από τις πολλές συνεντεύξεις, βιβλία και τις αφηγήσεις των πρωταγωνιστών. 

Η κρίση των Ιμίων έληξε με το γνωστό «no ships, no troops, no flags». Πού όμως; Σε μία περιοχή στο Αιγαίο που θεωρείται ελληνική με βάση τις Διεθνείς Συνθήκες και Συμφωνίες. Ένα γεγονός που δεν είναι μικρής σημασίας για διάφορους λόγους.

Τα Ίμια είναι στον ίδιο κατάλογο με περίπου άλλα 150 νησιά και βραχονησίδες (πχ Φαρμακονήσι, Καλόγηρος, Γαύδος) τα οποία η Τουρκία θεωρεί ως «αδιευκρίνιστης κυριαρχίας» και αποτελούν «γκρίζες ζώνες» στις οποίες θα πρέπει να γίνει ενός είδους διαπραγμάτευση για να καθορισθεί η κυριότητά τους. Κάτι ανάλογο δηλαδή με την περίπτωση της Κύπρου. Μια πραγματικά προκλητική και ανυπόστατη απαίτηση, που αδρανοποιεί κάθε προσπάθεια διευθέτησης της μόνης διαφοράς που αναγνωρίζουμε με την Τουρκία, δηλαδή αυτήν της οριοθέτησης της ΑΟΖ. Δεν μπορείς να συζητήσεις για οριοθέτηση όταν αμφισβητείται η κυριότητα.

Ένα χρόνο μετά την κρίση στα ΙΜΙΑ και μετά από παρασκηνιακές διαδικασίες ο Πρωθυπουργός της Ελλάδος Κώστας Σημίτης και ο Πρόεδρος της Τουρκίας Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ, στις 8 Ιουλίου 1997, συμφώνησαν σε ένα κοινό ανακοινωθέν που έμεινε γνωστό ως «Συμφωνία της Μαδρίτης». Σε αυτό, μεταξύ άλλων, αναγνωριζόταν στην Τουρκία «νόμιμα, ζωτικά συμφέροντα» στο Αιγαίο, και υπήρχε δέσμευση για «αποφυγή μονομερών ενεργειών» ώστε να αποτραπούν συγκρούσεις οφειλόμενες σε παρεξήγηση. Μια πολύ κακή συμφωνία προϊόν πιέσεων της τότε Υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Albright.

Από τότε η Τουρκία έχει παραβιάσει τη Συμφωνία πολλές φορές. Δόγμα «Γαλάζιας Πατρίδας», Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, παραβιάσεις Εθνικού Εναέριου Χώρου και Χωρικών Υδάτων, Turkaegean, παράνομη επέκταση δικαιοδοσίας για θέματα Έρευνας-Διάσωσης (S&R) στο μισό Αιγαίο, «γκρίζες ζώνες», διεξαγωγή παράνομων ερευνών εντός της Ελληνικής ΑΟΖ στο Αιγαίο και πολλά άλλα.

Με τη Συμφωνία της Μαδρίτης η Τουρκία θεωρεί τις παράνομες διεκδικήσεις της στο Αιγαίο, ζωτικά της συμφέροντα, ενώ για εμάς η άσκηση των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων εκλαμβάνεται ως μονομερή ενέργεια. 

Δηλαδή στα Ίμια αποφύγαμε έναν πόλεμο, αλλά επιτρέπουμε ένα συνεχή σκηνικό απειλών και παράνομων διεκδικήσεων από την Τουρκία και έχουμε φτάσει στο σημείο να μην μπορούμε να ασκήσουμε νόμιμα κυριαρχικά μας δικαιώματα, όπως φάνηκε στην ΚΑΣΟ, στην ΑΣΤΥΠΑΛΑΙΑ, ακόμα και στην απραξία αντιμετώπισης της παράνομης αλιείας των Τούρκων εντός των χωρικών μας υδάτων στο Αιγαίο. Και το πιο σημαντικό, η εδώ και 31 χρόνια μη άσκηση του αναφαίρετου δικαιώματος επέκτασης των χωρικών μας υδάτων στο Αιγαίο στα 12 ν.μ.

Τα Ίμια μπορεί να είναι δύο άγονες βραχονησίδες, αλλά είναι σημαντικό να διευκρινισθεί η  αξία τους στην θάλασσα. Κατ΄αρχάς σηματοδοτούν την Εθνική μας Κυριαρχία. Μια κυριαρχία που πρέπει να διαφυλάττουμε μέχρι την τελευταία «σπιθαμή εδάφους». Ακόμα και με πόλεμο.

Κατά δεύτερον, οι βραχονησίδες έχουν μια τεράστια επιρροή Εθνικής Κυριαρχίας. Μία από τις χιλιάδες βραχονησίδες στο Αιγαίο (δηλαδή κάθε βράχος που είναι συνεχώς πάνω από την επιφάνεια της Θάλασσας) «δικαιούται» χωρικά ύδατα 12 ναυτικών μιλίων. Δηλαδή έχει μία θαλάσσια και εναέρια επήρεια συνολικού εμβαδού 1,553 τετραγωνικών χιλιομέτρων [ 3,145 x (12 x 1,852χλμ)2 ]. Μια τεράστια έκταση, που πέρα από τον αλιευτικό της πλούτο, μπορεί να κρύβει τεράστιες ποσότητες υδρογονανθράκων.

Συνεπώς δεν μιλάμε για απλές βραχονησίδες, αλλά για μία μεγάλη περιοχή Εθνικής Κυριαρχίας, με όλα τα δικαιώματα που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.

Τις ημέρες αυτές αναμένεται να οριστικοποιηθεί η συνάντηση κορυφής Μητσοτάκη-Ερντογάν. Μία συνάντηση στην οποία, όπως το 1997, ενεργό ρόλο θα έχουν οι ΗΠΑ. Πρόσφατα, στις 30 Νοεμβρίου 2025, ο Αμερικάνος Πρέσβης στην Τουρκία Τom Βarrack, είχε δώσει συνέντευξη στην Καθημερινή μιλώντας για παρέμβαση των ΗΠΑ ως μια «γέφυρα» που θα ενώσει τις δύο χώρες, για μια «νέα περιφερειακή τάξη πραγμάτων» που επιδιώκεται να δημιουργηθεί στην Ανατολική Μεσόγειο. Την ίδια λέξη (γέφυρα) είχε χρησιμοποιήσει η ίδια εφημερίδα την επομένη της υπογραφής της Συμφωνίας (09 Ιουλίου 1997) και στο πρωτοσέλιδο της είχε τίτλο «Αμερικάνικη γέφυρα στο Αιγαίο. Ουσιαστική επαφή Σημίτη-Ντεμιρέλ και συμφωνία αρχών υπό την αιγίδα των ΗΠΑ» μαζί με φωτογραφία των δύο ανδρών σε χειραψία. 

Δεν γνωρίζουμε την agenda της συνάντησης κορυφής στην Άγκυρα, ούτε τα αποτελέσματα που θα έχει. Έχουμε όμως ακούσει πολλά μέχρι τώρα, για ανάγκη γενναίων αποφάσεων, για ανάγκη εθνικής συναίνεσης, για ένα Αιγαίο που ανήκει στα ψάρια κλπ. Ο ενδοτισμός και η υποχωρητικότητα φέρνουν πολύ χειρότερα αποτελέσματα από μια αποφασιστική και ξεκάθαρη στάση. Μια στάση που θα πρέπει να βασίζεται πάντοτε στην αρχή της Εθνικής Κυριαρχίας. 

Και επειδή είμαστε στον απόηχο της άφιξης της Φρεγάτας ΚΙΜΩΝ, να θυμίσουμε ότι κατά την κρίση στα Ίμια απουσίαζε από το Αιγαίο η πιο σύγχρονη τότε Φρεγάτα μας, η «ΥΔΡΑ», αφού βρισκόταν σε Νατοϊκή αποστολή στην Αδριατική για τον αποκλεισμό της Σερβίας. Έλαβε εντολή να επιστρέψει μόλις το απόγευμα της 30 Ιανουαρίου και στην κορύφωση της κρίσης έπλεε ακόμα δυτικά της Πελοποννήσου. 

—————————–

* Ο Ιωάννης Ιντζές είναι Αντιστράτηγος ε.α. απόφοιτος της Σχολής Εθνικής Άμυνας και κάτοχος Μεταπτυχιακού στην «Εφαρμοσμένη Στρατηγική και τη Διεθνή Ασφάλεια». Είναι Διευθυντής του Πολιτικού Γραφείου του Προέδρου της ΝΙΚΗΣ και Επιστημονικός Συνεργάτης στην Βουλή, Υπεύθυνος του Τομέα Εθνικής Άμυνας και αναπληρωματικό μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Εξωτερικής Πολιτικής.