“Ένα ταξίδι στους γάμους του χθες· στα στενά σοκάκια, εκεί όπου έσμιγαν οι καρδιές και αντηχούσαν τα τραγούδια”

Στον Κολινδρό, οι γάμοι δεν ήταν απλώς τελετές. Ήταν πανηγύρια της ζωής, δεσίματα καρδιών και οικογενειών, στιγμές που το χωριό ολόκληρο έμπαινε σε ρυθμό χαράς. “Στέφανα” που ένωναν ψυχές, τραγούδια που αντηχούσαν στα σοκάκια, μυρωδιές που έκαναν τον τόπο να μοσχοβολά.

Το προξενιό και οι έρωτες

Οι περισσότεροι γάμοι ξεκινούσαν με το “προξενιό”. Οι προξενητάδες πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι, μιλούσαν με σεβασμό, δοκίμαζαν τις διαθέσεις των γονιών. Συζητούσαν για τα χωράφια, την προίκα, την οικογένεια. Αν συμφωνούσαν, έδιναν τα χέρια κι έπιναν τον καφέ της συμφωνίας.

Δεν έλειπαν όμως και οι έρωτες! Πολλοί γεννιούνταν στην κυριακάτικη βόλτα στον Παυσίλυπο, όπου νέοι και νέες έκαναν τον περίπατό τους χωριστά, με αυστηρά τα ήθη να μη τους επιτρέπουν συνομιλίες. Όμως τα βλέμματα συναντιόνταν κρυφά και έλεγαν περισσότερα από λόγια. Στα χέρια κρατούσαν συχνά πασατέμπο, (τα άσπρα σπόρια της κολοκύθας), μια πρακτική συνηθισμένη τότε, καθώς δεν υπήρχαν πολλές άλλες επιλογές. Κι έτσι, πίσω από την απλότητα αυτής της εικόνας, γεννιούνταν οι πρώτες σπίθες αγάπης και υπόσχεσης.

Το στήσιμο και η πομπή της προίκας

Λίγες μέρες πριν τον γάμο, το σπίτι της νύφης γινόταν τόπος προσκυνήματος. Η προίκα στήνονταν σε περίοπτη θέση: σεντόνια υφαντά, κιλίμια, κουβέρτες, κεντημένα τραπεζομάντηλα, όλα τακτοποιημένα με φροντίδα. Τα μπαούλα με τα καλά φυλαγμένα ρούχα έμεναν ανοιχτά, να φαίνεται ο πλούτος και η δουλειά της οικογένειας.

Οι χωριανοί περνούσαν ένας ένας να τη θαυμάσουν. Οι γυναίκες έσκυβαν πάνω από τα υφαντά, άγγιζαν με τα δάχτυλα τις βελονιές, και ψιθύριζαν σχόλια· άλλοτε με καμάρι, άλλοτε με κρυφή ζήλια…

Κι ύστερα, ερχόταν η ώρα της πομπής. Μικρά παιδιά και μεγαλύτερα κορίτσια σήκωναν στους ώμους σεντόνια, μαξιλάρια, κουβέρτες και μπαούλα, και με γέλια και τραγούδια περνούσαν από τα σοκάκια. Η πομπή ξεκινούσε από το σπίτι της νύφης και κατέληγε στο σπίτι του γαμπρού, εκεί όπου θα ζούσε το νέο ζευγάρι. Ήταν εικόνα γιορτινή, που έδειχνε πως η νύφη έφευγε φορτωμένη με τιμή, καμάρι και την ευχή όλου του χωριού!

Η μέρα του γάμου

Το πρωί, το χωριό ξυπνούσε με τραγούδια και μουσικές. Η νύφη φορούσε τα ξεχωριστά της ρούχα: (διαφορετικά από εποχή σε εποχή), παλιότερα σκούρο μακρύ φόρεμα, άσπρη ποδιά και κεντημένο μαντήλι στο κεφάλι. Στο στήθος της κρεμούσαν νομίσματα και φυλαχτά, πολύτιμα κειμήλια που γυάλιζαν στο φως. Αργότερα λευκό συνήθως νυφικό περίτεχνα φτιαγμένο! Τα μάγουλά της βάφονταν κόκκινα, με λίγο ρουζ ή πολύ παλιά και με σταγόνες κρασί.

Πριν φύγουν για την εκκλησία, ο πατέρας της έκανε μια κίνηση που συγκινούσε πάντα: έπαιρνε το νυφιάτικο παπούτσι και το φορούσε στο πόδι της κόρης του. Ήταν σαν να της έδινε την ευχή του· να πατήσει γερά στο νέο της σπιτικό, με υγεία και καλοτυχία.

Παλαιότερα, πριν βγουν τα έντυπα προσκλητήρια, η πρόσκληση για τον γάμο γινόταν προφορικά: κάποιο νέο αγόρι ή κορίτσι γύριζε τα σπίτια του χωριού, καλώντας με χαμόγελο συγγενείς και φίλους στο χαρμόσυνο γεγονός. Ήταν ένα έθιμο που έδινε ξεχωριστό χρώμα, αφού κάθε σπίτι ένιωθε προσωπικά τη χαρά του καλέσματος.

Ο γαμπρός με τη συνοδεία του έφτανε στο σπίτι της νύφης ή πήγαινε απευθείας στην εκκλησία με μελωδίες από βιολιά και λαούτα. Ο πατέρας, συγκινημένος, συνοδεύοντας την κόρη του, με πομπή ξεκινούσε για την εκκλησία μέσα από τα στενά σοκάκια, στολισμένα και γεμάτα κόσμο που περίμενε να δει το ζευγάρι.

Κατά τη διάρκεια της στέψης, οι νεόνυμφοι κρατούσαν στα χέρια τους αναμμένες λαμπάδες, σύμβολα φωτός και ευλογίας για τον κοινό τους βίο. Η λάμψη τους φώτιζε τα πρόσωπα του ζευγαριού, μα και τις καρδιές όλων όσοι συμμετείχαν στο μυστήριο.

Το γλέντι

Μετά το μυστήριο, το γλέντι ξεσπούσε στους δρόμους. Τα στενά σοκάκια του Κολινδρού γέμιζαν τραπέζια, σκαμνιά και καρέκλες που έβγαιναν από κάθε σπίτι. Ψητά κρέατα, πίτες και κρασί κυλούσαν άφθονα, κι οι μυρωδιές μπλέκονταν με τις μελωδίες των βιολιών και των λαούτων.

Οι χοροί άρχιζαν με το ζευγάρι. Ύστερα έμπαιναν οι συγγενείς, κι έπειτα όλοι οι χωριανοί. Στον συρτό, στον τσάμικο, οι κύκλοι μεγάλωναν μέχρι που έμοιαζε να χορεύει ολόκληρος ο Κολινδρός.

Η νέα ζωή

Οι νιόπαντροι σπάνια έφευγαν σε δικό τους σπίτι. Συνήθως έμεναν στο πατρικό του γαμπρού, κάτω από την ίδια στέγη με γονείς και αδέλφια. Η πεθερά είχε τον πρώτο λόγο στο νοικοκυριό· η νύφη μάθαινε σιγά σιγά να βρίσκει τον ρόλο της. Ήταν αρχή δύσκολη, μα και προστασία μαζί.

Ένας δεσμός που μένει

Ο γάμος στον Κολινδρό δεν ήταν απλώς ένωση δύο ψυχών. Ήταν η δέση δύο οικογενειών και η χαρά ενός ολόκληρου τόπου. Ήταν τραγούδια, βιολιά και λαούτα που αντηχούσαν στα στενά· ήταν το άρωμα από τα φαγητά· ήταν η λάμψη της νύφης με τα νομίσματα στο στήθος.

Κι αν οι καιροί άλλαξαν, οι μνήμες εκείνων των γάμων μένουν σαν εικόνες ζωντανές: η προίκα στημένη σαν θησαυρός, τα παιδιά με τα μαξιλάρια στην πομπή, ο πατέρας που έσκυβε να φορέσει το παπούτσι στην κόρη του, οι κύκλοι των χορών που ένωναν χέρια και καρδιές.

Γιατί στον Κολινδρό, ο γάμος ήταν —και είναι γιορτή της ζωής!

Δημήτριος Χλεμές