Η ψυχική υγεία των παιδιών και των νέων βρίσκεται σε κρίσιμη καμπή, με ανησυχητική αύξηση των περιστατικών άγχους, κατάθλιψης και αυτοτραυματισμού, σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ. Η πανδημία COVID-19 λειτούργησε ως καταλύτης, αποκαλύπτοντας και επιδεινώνοντας τις ήδη υπάρχουσες ευαλωτότητες του νεανικού πληθυσμού.
Σοκαριστικά είναι τα στοιχεία που καταδεικνύουν ότι η αυτοκτονία αποτελεί πλέον τη δεύτερη κύρια αιτία θανάτου για άτομα ηλικίας 15 έως 29 ετών, ενώ η αυτοτραυματική συμπεριφορά σημειώνει ραγδαία άνοδο, ιδίως μεταξύ των εφήβων κοριτσιών.
Μια ανάλυση των δεδομένων μεταξύ 2018 και 2022 κατέδειξε μέση αύξηση 25% στα πολλαπλά προβλήματα υγείας – έναν βασικό δείκτη ευημερίας – στους 15χρονους μαθητές στις χώρες της ΕΕ, με τα κορίτσια να υφίστανται δυσανάλογα μεγαλύτερη επιβάρυνση. Παράλληλα, οι διαταραχές ψυχικής υγείας σε άτομα κάτω των 20 ετών αυξήθηκαν κατά 20% κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Η αυτοκτονία παρουσιάζει αυξητική τάση, με το ποσοστό των θανάτων που σχετίζονται με αυτήν να αυξάνεται κατά 0,9 ποσοστιαίες μονάδες στους νέους κάτω των 25 ετών μεταξύ 2011 και 2021. Ανησυχητικό είναι επίσης το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια της πανδημίας, 1 στους 4 νέους ανέφερε αυτοκτονικό ιδεασμό, ένα ποσοστό πενταπλάσιο σε σύγκριση με τα προ πανδημίας επίπεδα.
Ο αντίκτυπος αυτών των διαταραχών στην καθημερινή ζωή των νέων είναι σημαντικός. Το άγχος και η κατάθλιψη είναι οι πιο διαδεδομένες διαταραχές, επηρεάζοντας την εκπαίδευση, την απασχολησιμότητα και τη συνολική ποιότητα ζωής. Για παράδειγμα, παιδιά και έφηβοι με ψυχική δυσφορία έχουν 25% περισσότερες πιθανότητες να επαναλάβουν σχολικά έτη, ενώ μόνο το 25% καταφέρνει να ολοκληρώσει την τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Πολλοί παράγοντες συμβάλλουν στην επιδείνωση της ψυχικής υγείας των νέων. Η κοινωνική απομόνωση, η αβεβαιότητα, οι εκπαιδευτικές ανισότητες και η διακοπή της ρουτίνας που προκλήθηκαν από την πανδημία, σε συνδυασμό με το αυξανόμενο κλιματικό άγχος, τις γεωπολιτικές συγκρούσεις και την υπερβολική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, δημιουργούν ένα ασφυκτικό περιβάλλον.
Παρά τις εθνικές στρατηγικές για την ψυχική υγεία που διαθέτει η πλειονότητα των χωρών της ΕΕ, η εφαρμογή τους παραμένει ελλιπής. Μεγάλο ποσοστό νέων δεν λαμβάνει την απαραίτητη στήριξη λόγω κόστους, μακρών αναμονών και κοινωνικού στίγματος. Η έλλειψη έγκαιρης πρόσβασης σε φροντίδα για ήπια και μέτρια συμπτώματα αποτελεί σοβαρή αδυναμία.
Ο ΟΟΣΑ προτείνει 11 παρεμβάσεις βέλτιστης πρακτικής, εστιασμένες σε σχολικά προγράμματα κοινωνικής και συναισθηματικής μάθησης, υπηρεσίες πρώιμης και προσβάσιμης ψυχολογικής υποστήριξης και πρωτοβουλίες πρόληψης αυτοκτονιών. Η ουσιαστική εφαρμογή αυτών των παρεμβάσεων, με σαφείς κατευθυντήριες γραμμές, διακρατική συνεργασία και προσαρμογή στις τοπικές ανάγκες, είναι κρίσιμη. Η επένδυση στην ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού ψυχικής υγείας και η εξασφάλιση δωρεάν ή χαμηλού κόστους πρόσβασης σε φροντίδα, καθώς και η αντιμετώπιση των προκλήσεων της ψηφιακής εποχής, αποτελούν επιτακτική ανάγκη για την προστασία της ψυχικής υγείας των μελλοντικών γενεών.