Τις ημέρες αυτές διαδραματίζονται πολύ σημαντικές διεργασίες για μια ειρηνευτική διευθέτηση του πολύνεκρου και καταστροφικού πολέμου στην Ουκρανία, που εξελίχθηκε σε έναν γεωπολιτικό ανταγωνισμό Ρωσίας-Δύσης, με απειλή έναρξηςενός πυρηνικού ολοκαυτώματος να είναι ορατή.

Είναι δύσκολο να καταλάβουμε τους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς μεταξύ των κρατών, όπως αυτόν με μήλο της έριδος την Ουκρανία, εάν δεν έχουμε μπροστά μας ένα χάρτη και δεν έχουμε κατανοήσει τι σημαίνει γεωπολιτική.

H γεωπολιτική, λοιπόν, είναι μια επιστήμη που εξετάζει τη σχέση της πολιτικής με την γεωγραφία και πως οι γεωγραφικοί παράγοντες επηρεάζουν τη στρατιωτική στρατηγική, τις διεθνείς σχέσεις και το περιβάλλον ασφαλείας.

Εάν παρατηρήσει κανείς τον χάρτη της Ευρώπης, γνωρίζονταςτις 32 χώρες που ήδη έχουν ενταχθεί στο ΝΑΤΟ [τελευταίες εντάχθηκαν η Σουηδία (2024) και η Φιλανδία(2023)], τότε είναι πολύ εύκολο να διακρίνει ότι η γεωγραφική θέση της Ουκρανίας στο «μαλακό υπογάστριο» της Ρωσίας είναι τέτοια που κανένας Ρώσος ηγέτης δεν θα επέτρεπε να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ.Μια ένταξη στο ΝΑΤΟ που θα έδινε τη δυνατότητα στις ΗΠΑ να τοποθετήσουν βαλλιστικούς πυραύλους στα 500 χλμ από την Μόσχα. Αυτό θα αποτελούσε μία κόκκινη γραμμή και σίγουρα θα προκαλούσε στρατιωτικά αντίποινα.

Συνεπώς, η σχεδιαζόμενη ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ ήταν η βασική αιτία του πολέμου. Και όλα αυτά παρά τις διαβεβαιώσεις από πλευράς ΗΠΑ ότι κάτι τέτοιο δεν θα συνέβαινε.Και μιλάμε για μια χώρα που μέχρι το 1991 αποτελούσε κομμάτι της τότε Σοβιετικής Ένωσης και για ένα λαό που έχει τα ίδια πολιτιστικά χαρακτηριστικά με τους Ρώσους.

Ας μεταφερθούμε όμως σε έναν άλλο χάρτη, αυτήν την φορά στις ΗΠΑ και στο όχι τόσο μακρινό 1962. Βρισκόμαστε στην περίοδο του ψυχρού πολέμου μεταξύ του τότε Συμφώνου της Βαρσοβίας και του ΝΑΤΟ. Η Σοβιετική Ένωση αποφασίζει να εγκαταστήσει μυστικά στην Κούβα του Φιντέλ Κάστροβαλλιστικούς πυρηνικούς πυραύλους μέσου βεληνεκούς (MRBMs και IRBMs). Οι ΗΠΑ ανακαλύπτουν την ενέργεια αυτή και ο τότε ΠρόεδροςJohn Kennedy θέτει τελεσίγραφο στην Σοβιετική Ένωση του NikitaKhrushchev για άμεση απόσυρση των πυραύλων, διαφορετικά θα ενεργούσε στρατιωτικά για την καταστροφή τους. Τελικά η κρίση έληξε, αφού οι Σοβιετικοί απέσυραν τους πυραύλους από την «αυλή των ΗΠΑ», θεωρώντας ότι εάν δεν το έκαναν, η κλιμάκωση θα ήταν απροσδιόριστηκαι σίγουρακαταστροφική. Σε εκείνη την περίπτωση η απόσταση των Σοβιετικών πυραύλων από την πρωτεύουσα των ΗΠΑ Ουάσιγκτον ήταν 1.800 χλμ.

Κάτι ανάλογο εξελίχθηκε και στην Ουκρανία. Μετά το 1991 και την κατάρρευση της Ρωσίας, οι ΗΠΑ έχοντας αποκτήσει αδιαμφισβήτητη κυριαρχία στα παγκόσμια δρώμενα, θέλησαν σταδιακά να προσεταιρισθούν την Ουκρανία και να την εντάξουν στην δυτική σφαίρα επιρροής. Αυτό εξυπηρετούσε και τον στρατηγικό σχεδιασμό της Ευρώπης, αφού έτσι θα είχε τον έλεγχο σε μια πολύ πλούσια χώρα με σημαντικό εργατικό δυναμικό ικανό να στελεχώσει γνωστές ευρωπαϊκές βιομηχανίες που θα επέστρεφαν από την μακρινή και ανταγωνιστική Κίνα.

Είναι χαρακτηριστικά τα όσα περιγράφονται στο γνωστό βιβλίο του SamuelHuntington Καθηγητή του Harvard, «η σύγκρουση των πολιτισμών» που εκδόθηκε το 1993, και αφορούν την Ουκρανία, «μια χώρα χωρισμένη με δύο πολιτισμούς». Ιστορικά,στο δυτικό κομμάτι στο οποίο ομιλείται η Ουκρανική γλώσσα, υπάρχουν έντονες εθνικιστές απόψεις και μεγάλο μέρος του πληθυσμού ανήκει στην Ουνιτική Εκκλησία, η οποία εφαρμόζει μεν το ορθόδοξο τυπικό, αλλά αναγνωρίζει την εξουσία του Πάπα.Σε αντίθεση, οι κάτοικοι της ανατολικής Ουκρανίας, ήταν στην συντριπτική τους πλειοψηφία Ορθόδοξοι Χριστιανοί και σε μεγάλο βαθμόμιλούσαν ρωσικά. Μάλιστα στις αρχές της δεκαετίας του 1990, οι Ρώσοι αποτελούσαν το 22% του συνολικού ουκρανικού πληθυσμού και οι Ρωσόφωνοι το 31%.

Οι ΗΠΑ κατά την διάρκεια του ψυχρού πολέμου κατάφεραν με την κούρσα των εξοπλισμών να εξουθενώσουν οικονομικά την Σοβιετική Ένωση και να την διαλύσουν. Μέσα στις στάχτες της Σοβιετικής Ένωσης, αναγεννήθηκε η Ρωσία και σταδιακά απέκτησε σημαντική οικονομική και στρατιωτική δύναμη, ενώ η  στρατηγική της συνεργασία με την Κίνα και μια μεγάλη ομάδα κρατών (BRICS) της έδωσε άλλες δυνατότητες. Επίσης η έξυπνη διαχείριση των πλούσιων κοιτασμάτων υδρογονανθράκων την κατέστησαν ενεργειακό τροφοδότη φθηνής ενέργειας της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης με περισσότερο ωφελημένη την Γερμανία. Η Ρωσία ήταν πλέον ξανά μια υπολογίσιμη Υπερδύναμη.

Σε αυτό το πλαίσιο,υπήρξαν εκατέρωθεν παρεμβάσεις για διατήρηση της Ρωσικής και της Δυτικής επιρροής στην Ουκρανία. Σημαντικός σταθμός στην εξέλιξη των γεγονότων ήταν το 2014 όταν με υπονομευτικές ενέργειες ανετράπη η φιλορωσική Κυβέρνηση του ViktorYanukovych. Στην συνέχεια είχαμε την αιφνιδιαστική κατάληψη της Κριμαίας από την Ρωσία και έκτοτε ένα πόλεμο φθοράς στην ανατολική Ουκρανία (περιοχή  Ντομπάς) στην περιοχή που ζούσαν κυρίως Ρωσόφωνοι Ουκρανοί. Το 2022 εκδηλώθηκε η Ρωσική επίθεση στην Ουκρανία που στόχο είχε (κατά τους Ρώσους) την προστασία της ρωσικής μειονότητας στο Ντονμπάς από γενοκτονία και την «αποστρατιωτικοποίηση και την αποναζιστικοποίηση» της Ουκρανίας.

Ακολούθησαν τρεισήμισι χρόνια σκληρού πολέμου με εκατοντάδες χιλιάδες θύματα και από τις δύο πλευρές και εκτεταμένες καταστροφές κυρίως στις υποδομές της Ουκρανίας.

Τελικά η προσπάθεια της Δύσης για την ήττα της Ρωσίας στο Ουκρανικό μέτωπο δεν επετεύχθη και σε αυτήν την σύγκρουση η Ρωσική οικονομία έγινε πιο ανταγωνιστική και αυτάρκης, χάρι και στην βοήθεια (στρατιωτική και υλική) συμμάχων της, όπως η Κίνα, το Ιράν και η Βόρειος Κορέα.

Και έτσι φτάσαμε στην Αλάσκα, με πολλούς συμβολισμούς και μηνύματα.

Για τον Πούτιν, το να καθίσει απλώς με τον Τραμπ σε ένα τραπέζι διαπραγματεύσεων αποτέλεσε μια νίκη. Έχοντας απομονωθεί από όλους σχεδόν τους Δυτικούς ηγέτες από την έναρξη του πολέμου και με ένα διεθνές ένταλμα σύλληψης από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, έθεσε ξεκάθαρα ότι δεν θα κάνει πίσω στις διεκδικήσεις του και αυτό είναι κάτι που το γνωρίζει ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, άσχετα εάν ακόμα απειλεί με νέες κυρώσεις. Επίσης είναι σίγουρο ότι θα συνεχίσει τις επιχειρήσεις στο έδαφος όπου έχει σημαντικό πλεονέκτημα, σε αντίθεση με την Ουκρανία που δείχνει σημάδια κατάρρευσης σε ορισμένα σημεία.

Σε συνέντευξή του στοFoxNews, ο Τραμπ άφησε να εννοηθεί ότι αυτός και ο Πούτιν συζήτησαν για μεταβιβάσεις γης και εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία και ότι «συμφώνησαν σε μεγάλο βαθμό». «Νομίζω ότι είμαστε πολύ κοντά σε μια συμφωνία», είπε.«Η Ουκρανία πρέπει να συμφωνήσει. Ίσως πουν «όχι». Ερωτηθείς τι θα συμβούλευε τον Ζελένσκι να κάνει, ο Τραμπ απάντησε: «Πρέπει να γίνει μια συμφωνία…Κοιτάξτε, η Ρωσία είναι μια πολύ μεγάλη δύναμη, και αυτοί δεν είναι».

Η συνέχεια θα εξαρτηθεί από τον Ουκρανό Πρόεδρο Ζελένσκυκαι τις παρεμβάσεις που θα κάνουν οι ευρωπαίοι ηγέτες που θα τον συνοδεύσουν στην Ουάσινγκτον. Η ΕΕ μοιάζει να είναι σε σύγχυση. Από την μια επαινεί τον Τράμπ για την πρωτοβουλία ειρήνευσης, αλλά από την άλλη ζητά να εφαρμοστούν αυστηρότερα μέτρα, εκτιμώντας ότι «η Ρωσία δεν έχει καμία πρόθεση να τερματίσει αυτόν τον πόλεμο σύντομα».

Το γόητρο μίας υπερδύναμης όπως οι ΗΠΑ, δεν επιτρέπει ομολογία ήττας. Συνεπώς και η όποια λύση για την Ουκρανία θα έχει τα στοιχεία μιας σωτήριας παρέμβασης των ΗΠΑ και προσωπικά του Τράμπ υπέρ της ειρήνης και του Ουκρανικού λαού.

Η συνέχεια θα το δείξει.

* Ο Ιωάννης Ιντζές είναι Αντιστράτηγος ε.α. απόφοιτος της Σχολής Εθνικής Άμυνας και κάτοχος Μεταπτυχιακού στην «Εφαρμοσμένη Στρατηγική και τη Διεθνή Ασφάλεια». Είναι Διευθυντής του Πολιτικού Γραφείου του Προέδρου της ΝΙΚΗΣ και Επιστημονικός Συνεργάτης στην Βουλή, Υπεύθυνος του Τομέα Εθνικής Άμυνας και αναπληρωματικό μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Εξωτερικής Πολιτικής.